آشنائی با جاذبه های سیاحتی مشهد

مجموعه فرهنگی باغ وآرامگاه نادری :
نادرشاه افشار سر سلسله دودمان افشاریه که برای اولین بار شهر مشهد را مرکز حکومت نمود ، اولین مقبره خویش را در این شهر در چهار باغ بنیان نهاد . اما مقبره دوم را پس از مراجعت از هندوستان مقابل آرامگاه پیشین ساخت که بعدها ویران شد . همان جایی که اکنون مقبره نادر شاه قرار دارد . سنگ قبر نادر در میان بنا جای گرفته و تداعی کننده جنگ و یا الماس کوه نور یا دریای نور است . این مجموعه در چهار راه شهدا ( نادری سابق ) واقع است .
 
•        آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی :
فردوسی در سال 329 ق در روستای پاژ متولد شده بود و به سال 411 و یا 416 ق در توس درگذشت و در باغ شخصی خود که در داخل باروی توس و جوار دروازه رزان قرار داشت ، روی در نقاب خاک کشید. و به درستی معلوم نیست در چه دوره ای اولین بنا بر روی مدفن وی ساخته شد . طبقه تحتانی بنا دارای دیوارنگارهایی از فریدون صدیقی با مضمون هفت خان رستم می باشد که بر شکوه این مکان افزوده است .
•        بنای هارونیه :
بنایی که امروزه به هارونیه معروف است در فاصله حدود 800 متری آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی و 24 کیلومتری مشهد واقع شده است . هارونیه نام جدیدی است که به این مکان داده شده است و هیچ ارتباطی به هارون الرشید عباسی ندارد. این بنا به لحاظ کارکرد خانقاه یا آرامگاهی است که در سده هشتم هجری بروی بقایای ابنیه کهن شهر تابران ساخته شده و در دوره تیموری سه فضای انتهایی به آن افزوده شده است .
 
•        بقعه ابوزید ربیع ابن خثیم اسدی ( خواجه ربیع ) :
ربیع ابن خثیم از جمله تابعین و از یاران صمیمی ابن مسعود ، صحابی بزرگ پیامبر (ص) و از پیشگامان تفسیر و حدیث بوده است . تاریخ احداث آرامگاه خواجه ربیع مشخص نیست اما نوشته های تاریخ نویسان معرف بنیان بنای فعلی در عصر صفوی است که در سال 1031 ق به امر شاه عباس صفوی و به دست الغ الرضوی خادم ساخته شده است .
•        آرامگاه خواجه اباصلت هروی :
عبدالسلام بن صالح بن سلیمان ایوب بن میسره مشهور به خواجه اباصلت هروی به همراه امام رضا (ع) به خراسان آمد و در سفر و حضر ملازم و همراه حضرت و راوی صریح چگونگی شهادت آن حضرت به دست مامون عباسی بود .
آرامگاه وی در فاصله 10 کیلومتری شرق شهر مشهد در حاشیه جاده فریمان –مشهد قرار دارد .
 
•        آرامگاه هرثمه بن اعین ( خواجه مراد )
بنای آرامگاه منسوب به ابوحبیب هرثمه بن اعین مشهور به خواجه مراد از اصحاب خاص حضرت علی بن موسی الرضا (ع) در 12 کیلومتری شرق مشهد از سمت راست جاده فریمان در دامنه کوه واقع گردیده است . با استناد به کتب معتبر شیعه هرثمه بن اعین از محبت کامل و اخلاص شایسته ای نسبت به امام هشتم (ع) برخوردار است .
 
•        آستان متبرکه امامزادگان سید ناصر و سید یاسر(علیهما السلام)
روستای گلستان واقع در4 کیلومتری شهر طرقبه علاوه بر جاذبه های طبیعی و ییلاقی ، دارای جایگاه مذهبی بوده و آستان متبرکه امامزادگان سید ناصر و سید یاسر (علیهما السلام) در ابتدای ورودی به این روستای زیبا قرار دارد.بنا بر متون کهن از جمله کنز الانساب به قلم سید مرتضی این امامزادگان از برادران بلاواسطه امام رضا (ع) می باشند.
یادگارهایی از سلاله پاک رسول الله (ص)که پس از عزیمت آن همام به خراسان به همراه انصار و برادران خود به این سرزمین به ویژه توس هجرت نمودند.
اخیرا این مکان با افزایش فضا های گوناگون،توسعه و گسترش بسیاری یافته است.این مکان درحال حاضر علاوه بر زائران ایرانی،پذیرای مسافران از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بوده و یکی از اماکن زیارتی-مذهبی مهم شهر مشهد به شمار می آید.
•        آستانه متبرکه امامزاده یحیی (ع)
در حدود 50کیلومتری مشهد و در یک کیلومتری روستای میامی قرار دارد.مدفون در این مکان امامزاده یحیی بن حسین بن زید یکی از فرزندان زیدبن علی بن حسین (ع)می باشد.وی که حسین نام داشته دارای چندین فرزند بوده که یکی از آنها بنام یحیی با کنیه ابوالحسن شناخته می شد.بنای مزبور مشنمل بر رواقی چهار ضلعی،گنبد فیروزه ای رنگ دو پوسته،مناره های طرفین ورودی و کتیبه ای سنگی بر سردر آن به تاریخ 937 ه.ق است.به استناد مضمون کتیبه هویت صاحب مزار در زمان ساخت مقبره برادرزاده یحیی بن زید تصور شده،اما ارادتمندان این آستانه میامی را آرامگاه یحیی بن زید می پندارند.
 
•        گنبد خشتی
بنای تاریخی-مذهبی موسوم به (گنبد خشتی) در یکی از گذرهای قدیمی مشهد منشعب از میدان طبرسی بنام چهار سوق نوغان قرار دارد.این بنا مدفن (سلطان غیاث الدین محمد)از سادات مشهور موسوی شهر مشهد است که نسبت شریفش با هفده واسته به امام موسی بن جعفر(ع) می رسد.بر روی سنگ مزارش اینچنین کتیبه شده :« مرتضی،اعظم سلطان النقباء،غیاث الدنیا والدین،امیر سلطان محمدبن سلطان النقباء بدرالمله والدین طاهر» و در ادامه تاریخ وفاتش ماه رمضان مبارک سال 832 ه.ق آمده است.وجه تسمیه بنا ی گنبد خشتی نیز به دلیل آجری یا خشتی بودن آن بوده است.در زمان احداث بنا « سوره ملک»با خط خوش ثلث در زیر پوشش داخلی کتیبه شده.لبه های چهار ایوان نیز با سوره واقعه به قلم شیوای ریحان آراسته گردیده است.بنا بر شواهد،گنبد خشتی در زمان قاجار مرمت و فضای داخلی آن با نقاشی و کتیبه مزین شده است.
 
 
بوستان ها و تفرجگاه های شهری
•        بوستان بزرگ ملت
این بوستان با وسعتی بالغ بر 72 هکتار در سال 1345 در ابتدای بلوار وکیل آباد احداث گردید و یکی از مهترین و وسیع ترین تفرج گاهها و مراکز گردشگری-تفریحی مشهد به شمار می آید.این مکان علاوه بر جنبه تفریحی به لحاظ وجود مجتمع فرهنگی-هنری امام رضا (ع) در محدوده آن از نظر فرهنگی حائز اهمیت است.بوستان ملت از جمله اماکنی است که با توجه به جایگاه شهری و تسهیلات و امکانات موجود همه روزه پذیرای تعداد کثیری از مجاوران و مسافران و مشتاقان فضای سبز و طبیعت زیبا می باشد.در ضمن فضایی معادل 4 هکتار از این بوستان به مجموعه شهربازی اختصاص یافته است.
 
•        مجموعه فرهنگی و تفریحی کوهسنگی
این مجموعه با مساحتی در حدود 100 هکتار در انتهای خیابان کوهسنگی واقع گردیده است که بخش عمده آن را ارتفاعات سنگی تشکیل می دهد.بنابر روایات معتبر اسلامی ،کوهسنگی همان مکانی است که حضرت رضا(ع) در جریان هجرت تاریخی-سیاسی خود از مدینه به مرو در زمان ورود به این کوه تکیه نمودند و فرمودند:«خداوند به آن برکت دهد»فروشگاه های پیرامون این مجموعه عرضه کننده انواع ملزومات و سوغات از جمله ظروف ساخته شده از سنگ سیاه هرکاره می باشد.
 
•        پردیس قائم
این بوستان با وسعتی حدود 17 هکتار در شمال شرق مشهد جنب میدان شهید فهمیده واقع شده است.این بوستان در سال1378 به مجموعه بوستان های شهری افزوده شده است.انواع گونه های گیاهی تزئینی،درختان و درختچه ها در فضای داخلی پردیس قائم وجود دارد که روی هم رفته طبیعت زیبایی را برای شهروندان و زائرین به ارمغان آورده است.
 
•        مجموعه تفریحی-فرهنگی کوهستان پارک و بوستان جنگلی وکیل آباد
از جمله تفرجگاه ها و مراکز ییلاقی قدیمی حاشیه شهر مشهد منطقه ای است بنام وکیل آباد که در انتهای بلواری به همین نام با مساحت بیش از 70 هکتار واقع شده است.علاوه بر جاذبه های طبیعی ،نزدیک این مکان شهر بازی بسیار وسیعی به نام کوهستان پارک شادی با وسعت 30 هکتار و محوطه باغ وحش با وسعت 4 هکتار احداث شده است.
 
•        باغ ملی
این بوستان کوچک در یکی از خیابانهای قدیمی شهر مشهد به نام ارگ و با اسم فعلی امام خمینی (ره) جنب بازار جنت قرار دارد. این مکان در سال 1345 ه.ش توسط حاج حسین ملک به شهرداری مشهد واگذار گردید و در حال حاضر با فضاهای دلنشین قدیمی ، آب نماها و اشجار مرتفع استراحتگاهی کوچک برای عابرین در دل شهر مشهد محسوب می گردد.
 
•        پارک جنگلی و کمپ طرق
این بوستان طبیعی با وسعت تقریبی 186 هکتار در بزرگراه شهید کلانتری در حاشیه میدان غدیر واقع گردیده و با وجود گونه های گیاهی ، جنگلی و اشجار متنوع جاذبه مطلوبی را برای گردشگران ایجاد نموده است . این مکان در سال 1377 ه.ش با ایجاد یکصد هکتار جنگل دست کاشت از منابع طبیعی و ایجاد امکانات رفاهی – تفریحی به یکی از بزرگترین پارکهای جنگلی تبدیل شده است. بخشی از این محیط اختصاص به کمپ طرق دارد که از سوی شهرداری مشهد امکاناتی نظیر سکوی برپایی چادر مسافرتی ، فروشگاه ، سرویس بهداشتی ، روشنایی معابر و زمین بازی کودکان در آن ایجاد گردیده است.
•        بوستان و کمپ بابا قدرت
این بوستان در انتهای بلوار فرودگاه قرار دارد. وسعت آن حدود 20 هکتار است و در سال 1380 ش احداث شده است. امکانات این پارک در حال حاضر شامل پارکینگ ، محوطه بازی کودکان ، مکان بازیهای رایانه ای ، سرویس بهداشتی و ... است . محوطه های گلکاری شده ، چمن و درختزار این بوستان اوقات مفرحی را برای زائران و مجاوران شهر مشهد پدید می آورد.
•        بوستان وحدت
این بوستان در تقاطع بلوار وحدت و بلوار ولایت با مساحتی حدود 15 هکتار واقع شده که طراحی جدید آن در سال 1380 ش انجام گرفته است. مجموعه تفریحی این پارک مشتمل بر دریاچه طبیعی ، محل اجرای نمایش در فضای باز ، آب نما و آبشار طبیعی ، زمین بازی کودکان و ... است. به دلیل نزدیکی این بوستان به حرم مطهر حضرت رضا (ع) زائرین و مسافران بسیاری برای گذران اوقات به این مکان می آیند.
•        مجموعه ورزشی و تفریحی سرزمین موج های آبی
این مجموعه آبی در بزرگراه آسیایی - انتهای بلوار اندیشه   واقع شده است. از جمله بخش های مختلف این پارک می توان به استخر موج،آبشار،رودخانه خروشان،سرسره های آهسته و سریع،حفره سیاه،چاله فضایی،سناو جکوزی اشاره کرد. این پارک آبی به لحاظ رعایت اصول اسلامی نخستین پارک آبی در جهان است که بانوان نیز می توانند در روزهای زوج از این امکانات بطور مجزا و مخصوص استفاده نمایند.
 
 
 
 
جاذبه های طبیعی وییلاقات
•        منطقه ییلاقی شاندیز
این منطقه واقع در 38 کیلومتری غرب شهر مشهداست که ورود به این محور از انتهای بلوار وکیل آباد واز سمت راست دوراهی شاندیز وطرقبه می باشد .رودخانه ها ودره های متعدد شاندیز اقلیم متنوع وچشم اندازها ی زیبایی از طبیعت رابه بیننده عرضه می کند .درابتدای ورود به شاندیز فروشگاههایی دیده می شود که به عرضه صنایع دستی از جمله پوستین ،گلیم ،ظروف سنگی هر کاره وغیره اشتغال دارند.
 ییلاق شاندیز علاوه بر ارتفاعات بسیار زیبا ومناظر بدیع طبیعی ،دارای پارک جنگلی به وسعت تقریبی 30 هکتار می باشد که رودخانه شاندیز از حاشیه آن می گذرد .
•        منطقه ییلاقی طرقبه
این منطقه واقع در 15 کیلومتری غرب شهر مشهداست که ورود به این محور از انتهای بلوار وکیل آباد واز سمت چپ دوراهی شاندیز وطرقبه می باشد.ییلا ق طرقبه با وسعت 1600 کیلومتر مربع در منطقه ای کوهستانی درامتداد بینالود واقع شده است که به عنوان یکی از مناطق دشت توس به نام تروغبذدر قرون اسلامی مطرح بوده است این منطقه در امتداد دره باصفایی واقع شده است که دارای آب وهوای سرد وخشک با تابستان های خنک ومطبوع می باشد.
از مهمترین صنایع دستی منطقه علاوه بر بافته ها وساخته های بومی ، سبد بافی و صنایع ظریف حصیر بافی ،درمیان گردشگرانی که به این منطقه سفر می کنند جایگاه ویژه ای دارند.
•        روستای سرآسیاب
این روستا در 5 کیلومتری شهر شاندیز واقع گردیده است .
•        روستای ییلاقی خادر
این روستا در1 کیلومتری شاندیز دردرون دره ای زیبا به وسعت 1000 هکتار قرار گرفته که بافت آن ازچندین دره بزرگ وکوچک شکل گرفته است .
•        روستای ابرده پایین
این روستا در25 کیلومتری شمال غربی شهر طرقبه در میان دره ای که پیرامون آن را ارتفاعات در بر گرفته است واقع شده است .
•        روستا ی ابرده بالا
این روستا در4 کیلومتری شهر شاندیز درمسیر رودخانه زشک واقع گردیده که دارای مناظر چشم نواز ودل انگیز و باغات فراوان درحاشیه رودخانه فضای خاصی را برای این منطقه ایجاد نموده است.
•        مناظر طبیعی بند گلستان
بند گلستان سازه ای آجری وعظیم است که درابتدای دره پر آب طرقبه وبه فاصله 4 کیلومتری از آن قرار گرفته است .این بند تاریخی در دوره تیموری ساخته شده ودریاچه پشت آن درفصل بهار وتابستان منظره دل فریب وچشم نوازی را پدید می آورد که امکان قایقرانی برای گردشگران دراین بند فراهم شده است .
•        روستای گلستان
این روستا در5 کیلومتری مشهد،جاده طرقبه سمت چپ واقع شده است که دارای مناظر کوهستانی وباغات میوه با دره های سرسبز درجوار بند گلستان می باشد وهمچنین آرامگاه امام زادگان یاسر وناصر دراین منطقه واقع شده است .
•        روستا ی ییلاقی حصار
این روستا در6 کیلومتری مشهد جاده طرقبه سمت چپ واقع شده است وفاصله آن تا طرقبه 3 کیلومتر می باشد .
•        غار زری
این غار در 9 کیلومتری جنوب مشهد درمسیر روستای گلستان و کوهستان های اطراف رودخانه قراردارد. دهانه این پدیده طبیعی درارتفاع 10 متری زمین به سمت غرب قرار گرفته ومسیر آن دارای پیچ وخم های بسیاری است وردون غار فاقد منابع آبی است .
•        روستای زشک
این روستا بعداز منطقه ییلاقی شاندیز درامتداد جنوب شرقی رشته کوه بینالود ودر سرچشمه دره شاندیز واقع گردیده ویکی از بهترین مناطق ییلاقی اطراف مشهد به شمار می آید.
•        روستای ییلاقی جاغرق
 این روستا بعداز منطقه ییلاقی طرقبه در فاصله حدود 7 کیلومتری آن واقع شده است وامتدادآن به مناطق دیگر ازجمله عنبران ،طرقدر ،کردینه ،تغاره وشاندیز محدود می شود. بنا به قولی قدمت این روستا به پیش از اسلام می رسد.این روستاعلاوه بر رودخانه فصلی دارا ی چندین رشته قنات ویک چشمه وآبشارهای متعدد است.
•        ییلاق عنبران    
در یک کیلومتری طرقبه واقع شده دارای مناظر سرسبز ،پوشش های گیاهی زیبا ،مراکز پذیرایی حاشیه راه ،باغات واطراقگاههای خانوادگی می باشد .
•        روستای نغندر
این روستا در 10کیلومتری طرقبه واقع شده است .درارتفاعات این روستا نیز بقایای قلعه ای کهن به چشم می خورد.
•        روستای کوهپایه ای کنگ
این روستا در16 کیلومتری طرقبه قرار دارد وبه دلیل نوع استقرار منازل آن بر روی کوهپایه شبیه به ماسوله گیلان می باشد .
•        سد چالیدره
این سد در یک کیلومتری جاده نغندر از دوراهی طرقبه –نغندر واقع شده است .این سد با ارتفاع 5/34 وطول 150متر دارای حجم مخزن1/4 میلیون متر مکعب می باشد.
 
•        بند طرق
این بند در 25 کیلومتری مشهد از جاده قدیم مشهد –نیشابور واقع شده است .طول تاج این بند 322 متر است که بنای اولیه این سازه آبی در زمان تیموری و به امر امیر علیشیر نوایی ساخته شده است .
•        سد کارده
این سد در 20 کیلومتری جاده مشهد کلات بر روی رودخانه ای به نام کارده واقع شده است .ارتفاع این سد 67 متر وطول تاج آن 144 متر است که توانایی ذخیره 44 میلیون متر مکعب آب را دارد .
•        بوستان طبیعی هفت حوض
این بوستان در 7 کیلومتری مشهدبا وسعت 570 هکتار واقع شده است که برای دیدن این منطقه طبیعی باید پس از طی مسیر در شهرک سیدی ،3 کیلومتر جاده خلج را پیمود.
•        غار مغان
این غار در حدود 60 کیلومتری جنوب مشهد پس ازروستاهای بالندر ،اردمه ،خان رود در جنوب روستا ودره مغان وکوهپایه های آن قرار گرفته است .
•        غار هندل آباد (هندوآباد)
در بخش تبادکان ودر 44 کیلومتری مشهد وبه فاصله کمی از روستای هندل آباد واقع شده است . طول غار 90 متر ودارای چشمه آب     می باشد .
•        اخلمد(چنارن)
طبیعت اخلمد یکی از زیباترین گردشگاه های طبیعی شهرستان چناران است که در 85 کیلومتری شمال غربی مشهد در مسیر جاده چناران به فاصله 10 کیلومتری گلمکان واقع شده است این منطقه ییلاقی با دره های سبز و دلگشاء ، باغهای میوه و آبشار های طبیعی در دامنه کوه بینالود قرار دارد ودارای 1335 متر ارتفاع از سطح دریا است . در مدخل دره اخلمد بندی قرار دارد که یادگار عهد تیموری است .
•        آبشار و دیواره سخره ای اخلمد(چناران)
روستای اخلمد در 12 کیلومتری چناران واقع شده است این روستا در ناحیه کوهستانی و دره ای زیبا و دیدنی دارد در قسمت های پر آب رودخانه دو آبشار به وجود آمده است که هر یک بیش از 18 متر ارتفاع دارد . دره اخلمد دارای دیواره های سنگی آهکی رفیعی است که علاقه سخره نوردان را به خود جلب می کند.
•        روستای خرو و درود(نیشابور)
این روستا ها نیز در مناطق ییلاقی در نزدیکی شهرستان نیشابور واقع شده اند که دارای آب و هوای مناسب ،باغهای میوه ،رودهای فصلی و چشم اندازی دیدنی می باشند و تابستان های گرم پذیرای مسافران و تفریح کنندگان میباشند.
•        آبشار قره سو(کلات نادری)
دره قره سو در نزدیکی کلات نادری قرار گرفته است .این منطقه کوهستانی پر آب و مصفا مکانی جذاب برای گردشگران بوجود آورده است و آبشار دیدنی و زیبائی را در دل خویش جای داده است . بانصب نرده بان های متعدد در این منطقه کوهستانی دیدار از آبشار قره سو برای گردشگران امکان پذیر شده است.
•        عمارت خورشید(کلات نادری)
این بنا که در سال های اخیر در میان عامه مردم به قصر خورشید معروف گردیده بنایی آرامگاهی و ناتمام است که همراه مسجد کبود گنبد در سمت شرقی آن در گذشته محوری فرهنگی مذهبی را ایجاد می نمود .این بنا در میانه شهر کلات واقع است و از آن تقریبا در تمامی متون و سفر نامه ها به عنوان مقبره نادر نام برده شده است.
•        آبشار رود معجن(تربت حیدریه)
این آبشار چشم نواز در 48 کیلومتری غرب تربت حیدریه در بخش بایگ قرار دارد .ناحیه رود معجن منطقه کوهستانی است و آبشار آن از زمره زیباترین نقاط این مکان به شمار میرود . ارتفاع این آبشار 28 متر است و از سلسله جبال چهل تن در 54 کیلومتری شمال غرب تربت حیدریه نشأت گرفته است.